Nhân dịp đầu xuân năm mới, mình khai bút đầu năm, đi từ nước số 1 sang nước số 2 thế giới, Trung Quốc.

Nhắc đến Tân Cương thì mình nhớ một người bạn học người Duy Ngô Nhĩ của mình bên Thụy Điển. Nói chuyện với bạn này thì mình mới để ý hơn về Tân Cương, biết về những chính sách nhằm hạn chế văn hóa và tôn giáo của người Duy Ngô Nhĩ ở Tân Cương. Và bây giờ khi đến tận nơi mình mới thấy chính sách Hán hóa nó như thế nào.

Trước tiên nói qua về Tân Cương đã. Đây là tỉnh rộng nhất Trung Quốc, với diện tích 1.660.000km2, tức là rộng hơn 5 lần Việt Nam. Nếu nó là một quốc gia riêng biệt thì nó rộng hơn cả Mông Cổ, và nằm trong top 20 nước rộng nhất thế giới. Rộng vậy nhưng dân số của Tân Cương chỉ có 25 triệu dân, tính sơ sơ thì mật độ dân số bằng khoảng 1/20 Việt Nam. Đã vậy Tân Cương lại có biên giới với 8 nước khác. Nói vậy để thấy cơ bản Tân Cương là một vùng thảo nguyên đồng không mông quạnh, nhưng có vị trí chiến lược quan trọng với Trung Quốc, đóng vai trò vùng đệm bảo vệ Trung Quốc.

Bản thân Tân Cương cũng chia làm 2 vùng rõ rệt bởi dãy núi Thiên Sơn. Vùng phía Bắc – thủ phủ là Urumqi – là những thảo nguyên mênh mông, còn vùng phía Nam – thủ phủ là Kashgar – chủ yếu là hoang mạc khô cằn. Người Duy Ngô Nhĩ giờ chủ yếu tập trung ở phía Nam Tân Cương, còn phía Bắc Tân Cương không thực sự có một dân tộc nào chiếm đa số quá lớn (trừ người Hán). Thế nên phía Nam Tân Cương an ninh thắt chặt hơn phía Bắc tương đối nhiều.

Lại nói một chút về người Duy Ngô Nhĩ. Hồi đấy mình rất bất ngờ khi bạn mình bảo tiếng Duy Ngô Nhĩ gần giống tiếng Thổ Nhĩ Kì, về sau mới biết cả người Duy Ngô Nhĩ và người Thổ Nhĩ Kì đều là người Turk, và người Thổ Nhĩ Kì thực tế cũng xuất phát từ Trung Á. Người Duy Ngô Nhĩ chủ yếu theo đạo Hồi, văn hóa, ngôn ngữ, tôn giáo khác rất xa người Hán. Trung Quốc đã nỗ lực rất nhiều trong việc Hán hóa người Duy Ngô Nhĩ. Như Việt Nam vẫn hay nói, văn hóa còn là dân tộc còn, nên một khi Hán hóa thành công thì người Duy Ngô Nhĩ cũng chỉ còn là cái tên mà thôi. Mình cũng không rõ sự thật việc Hán hóa có đến mức như báo chí phương Tây đăng tải không, nhưng có thể cảm nhận chắc chắn nó cũng không nhẹ nhàng và tự nguyện như báo chí Trung Quốc đưa tin.

Đảm bảo an ninh ở Nam Tân Cương có lẽ là một trong những ưu tiên hàng đầu của chính quyền ở đây. Người ta hay nói về táo đỏ Tân Cương, nhưng mình thấy ở đây cây cam mới nhiều nhất. Camera ở khắp nơi, đảm bảo nhất cử nhất động đều được thu hình. Đi đường thì có những trạm kiểm tra, bắt buộc mọi hành khách phải nhìn vào camera. Bảo sao công nghệ AI nhận diện khuôn mặt của Trung Quốc phát triển.

Ngoài cam thì hiếm có ở đâu trên thế giới này mà thấy nhiều bốt công an như ở đây, cách 1-2 ngã tư đều có bốt công an. Công an thì cả người Hán cả người Duy Ngô Nhĩ. Bên cạnh công an thì ra đường thỉnh thoảng thấy xe bọc thép chạy vòng vòng. Đi nội tỉnh nhưng có những huyện phải xin giấy thông hành để ra vào huyện. Vì mình là người nước ngoài nên việc xin giấy thông hành cũng không hẳn là dễ, nhưng được cái là người Việt Nam chứ không phải người nước Hồi Giáo nào nên chắc cũng thoải mái hơn. Trong suốt chuyến đi của mình thì không thấy có bạo loạn nào xảy ra, nhưng không cần là người địa phương cũng có thể thấy không khí bảo đảm an ninh khá căng thẳng.

Một điểm đặc biệt của các bạn Trung Quốc nữa là mặc dù rất rộng nhưng các bạn kiên quyết cả đất nước phải sử dụng chung một múi giờ UTC+8. Thế nên nó hơi tréo ngoe ở chỗ Tân Cương sử dụng 2 múi giờ, một múi giờ nhà nước UTC+8, một múi giờ phi chính thức UTC+6. Thế nên mới có cảnh 10h tối trời vẫn hơi sáng, nhưng cũng may không đến mức 10h sáng vẫn hơi tối. Kể ra lãnh thổ Trung Quốc dùng 4 múi giờ vẫn hợp lý, chứ 1 nghe nó cứ sao sao.

Review ngắn gọn lại thì vùng phía Nam thì cảnh sắc không đẹp bằng vùng phía Bắc, nhưng mà văn hóa ấn tượng hơn nhiều. Vùng phía Bắc thấy các bạn bán tour hay quảng cáo là đẹp như Thụy Sĩ. Mình thì thấy so sánh kiểu đấy nó hơi khập khiễng. Bắc Tân Cương đẹp thì cũng đẹp đấy, nhưng nó không có cái wow, và các điểm du lịch cũng cách quá xa nhau, ngồi xe cả ngày trời mới tới. Thụy Sĩ thì khác, nước bé tí nên ngó trái ngó phải cũng thấy cảnh đẹp, mức độ tập trung nó cao hơn nhiều lần.

Vậy thôi, từ từ viết tiếp. Chúc mừng năm mới các bạn.